Avropa

Welcome To Auropian

“Avropa” adının məlum dünyanın bir hissəsinin adı kimi ilk dəfə istifadəsi e.ə. VI əsrdə Anaksimandr və Hekatey tərəfindən olmuşdur. Anaksimandr Asiya ilə Avropa arasındakı sərhədi Qafqazda yerləşən Fasis çayı (müasir Gürcüstan ərazisindəki Rioni çayı) boyunca keçirmişdi. E.ə. V əsrdə Herodot da eyni fikri bölüşürdü, lakin o qeyd edirdi ki, bəzi insanlar Avropa ilə Asiya arasındakı sərhəd kimi Fasis çayını deyil, Don çayını hesab edirdilər.

“Avropa” adının qitə kimi işlədilməsi ən qədim yunan ədəbiyyatında mövcud deyil. Homerin Apollon Pifiyə həsr olunmuş himnində “Avropa” adı yalnız Şimali Yunanıstan üçün işlədilmişdir. Bu adın qitə kimi ilk dəfə qeyd olunması Miletli Hekateyin “Yer təsviri” adlı əsərində (e.ə. VI əsrin sonu) rast gəlinir və həmin əsərin birinci kitabı Avropaya həsr olunmuşdur.

Qədim yunanlar əvvəlcə Avropanı ayrıca materik hesab edirdilər. Onların fikrincə, Avropa Asiyadan Egey və Qara dənizləri ilə, Afrikadan isə Aralıq dənizi ilə ayrılırdı. Sonradan məlum oldu ki, Avropa əslində bu gün Avrasiya adlanan böyük materikin yalnız kiçik bir hissəsidir. Bundan sonra antik müəlliflər Avropanın şərq sərhədini Don çayı boyunca keçirməyə başladılar. Bu cür təsəvvürlər artıq Polibi və Strabonun əsərlərində də mövcuddur. Bu ənənə təxminən iki min il davam etmişdir. Məsələn, Merkatorun xəritələrində Avropanın sərhədi Don çayı boyunca gedir, çayın başlanğıcından isə birbaşa şimala doğru Ağ dənizə qədər uzanır.

XV əsrdə Avropa qısa müddət ərzində demək olar ki, xristian dünyasının sinoniminə çevrilmişdi. Lakin bu gün xristianların böyük əksəriyyəti Avropadan kənarda yaşayır. XIX əsrdə dünya sənayesinin demək olar ki, hamısı Avropada cəmləşmişdi, halbuki bu gün dünya istehsalının böyük hissəsi Avropadan kənarda həyata keçirilir.

 

1720-ci ildə V. N. Tatişşev Avropanın şərq sərhədini Ural dağlarının silsiləsi boyunca keçirməyi, daha sonra isə Yayık çayı (müasir Ural çayı) boyunca Xəzər dənizinə tökülənə qədər davam etdirməyi təklif etdi. Tədricən bu sərhəd əvvəlcə Rusiyada, daha sonra isə onun hüdudlarından kənarda qəbul edildi. Hazırda Avropanın sərhədləri belə müəyyən edilir: şimalda Şimal Buzlu okeanı, qərbdə Atlantik okeanı, cənubda Aralıq dənizi, Egey dənizi, Mərmərə dənizi və Qara dəniz, şərqdə isə Ural dağlarının şərq ətəkləri, Muğodjar dağları, Emba çayı boyunca Xəzər dənizinə qədər, daha sonra Kuma və Maniç çayları vasitəsilə Kumo-Maniç çökəkliyi boyunca Don çayının mənsəbinə qədər. Bəzən sərhəd Qafqaz dağları boyunca Qara dənizə qədər də götürülür. Avropa ilə Asiya arasındakı sərhədin Qara dəniz və Qara dəniz boğazları boyunca keçməsi bütün mənbələr tərəfindən qəbul edilir. Avropaya həmçinin ona yaxın yerləşən adalar və arxipelaqlar da aid edilir. Bununla belə, Türkiyənin Anadolu sahillərinə yaxın yerləşən bəzi Yunanıstan adaları coğrafi baxımdan Asiyaya aid edilə bilsə də, siyasi baxımdan Avropaya daxil edilir. Oxşar vəziyyət Malta və İslandiya kimi ada dövlətlərinə də aiddir.